Stinsenplanten

mei

Elk voorjaar zijn er in de tuin van De Schierstins mensen te vinden die op zoek zijn naar typische voorjaarsbloeiers: de stinsenplanten. Het zijn planten die vanouds in tuinen van adellijke families en notabelen te vinden zijn. Zij voelen zich het beste thuis in natuurlijk aangelegde, parkachtige tuinen,waar ze kunnen verwilderen. Het zijn van oorsprong geen inheemse planten.
Het merkwaardige is dat stinsenplanten buiten deze parken - in het omringende veld - niet gedijen. Ze aarden het best in vruchtbare losse grond die jaren achtereen door de mens bewerkt is: bemest, vergraven, verbeterd en beplant met bomen en struiken. Op den duur redden de stinsenplanten zichzelf, zoals in park Jongema State te Raerd, waar de state in 1912 gesloopt is. De stinsenplanten waarderen ook struiken en bomen met snel verterend blad, zoals de es, in hun omgeving. De bomen laten in het vroege voorjaar de zonnestralen door als deze planten in bloei staan.

( Foto: De Schierstins in mei, met de laatste bloeiende stinsenplanten van het seizoen: het witte Haarlemmer klokkenspel en dito vogelmelk; rechtsboven de es )

 

 

middeleuwen

Stinsenplanten worden voor het eerst vermeld in boeken of documenten uit de tweede helft van de 16e eeuw. Een plant als het lenteklokje (maarteblomke) wordt reeds in 1420 genoemd. Grote opgang maken de stinsenplanten vanaf de eerste helft van de 18e eeuw. Dat houdt verband met de opkomst van tuinen in de Engelse landschapsstijl: parkachtige tuinen met heuveltjes, vijvers, grillig lopende paden en groepjes bomen en struiken. Voor stinsenplanten een ideaal oord om buiten de perkjes te treden en te verwilderen. De eigenaren laten dat toe, want het past in het concept van een natuurlijke tuin. Ze laten zelfs met opzet deze planten verwilderen.

Speciaal voor (school-)kinderen is een lesbrief beschikbaar over de stinsenplantentuin van de Schierstins.

( Afbeelding: Eerste middeleeuws schilderij met stinsenplanten als lenteklokje en daarnaast het viooltje en sleutelbloem )

 

 

Het is aan dr. J. Botke te danken dat de naam stinsenplanten is ingevoerd. In zijn boek De Gritenij Dantumadiel (1932) spreekt hij als eerste over 'stinsenplanten'. Daarmee bedoelt hij de planten rond De Schierstins die door de dorpsbewoners 'stinzeblomkes' worden genoemd (het Haarlems klokkenspel).

In 2001 is de tuin van De Schierstins na een grondige renovatie heropend. Sindsdien groeit er een veel grotere variatie en hoeveelheid stinsenplanten. Een werkgroep beheert de stinsenplanten in de tuin. Zij houden met andere beheerders/bezitters ook een wekelijkse inventarisatie van de stinzenplanten in: Stinzenflora monitor

 

De voornaamste stinsenplanten rondom De Schierstins:

 

 Adderwortel  Polygonum bistorta L.  Njirrewoartel
 Boerenkrokus  Crocus tommasinianus Herb  Boerekrookje
 Bostulp  Tulipa sylvestris L.  Wylde tulp
 Breed longkruid  Pulmonaria officinalis L.  Longkrûd
 Haarlems klokkenspel  Saxifraga granulata L. var. plena  Haarlimmer klokkespul
 Holwortel  Corydalis bulbosa (L.) DC  Holwoartel
 Gewone/Knikkende vogelmelk  Ornitagalum umbellatum  (Grutte) gersstjer
 Lenteklokje  Leucojum vernum L.  Maarteblomke
 Sneeuwklokje  Galanthus nivalis L.  Liderke
 Voorjaarshelmbloem  Corydalis solida (L.) Clairv.  Helmblom
 Wilde narcis  Narcissus pseudonarcissus L.  Titelroas
 Winterakoniet  Eranthis hyemalis (L.) Salisb.  Ayttablomke

Foto's stinsenplanten

Haarlemsklokkenspel -  Haarlimmer klokkespul
Holwortel - Holwoartel
Vogelmelk - Gersstjer
Lenteklokje - Maarteblomke
Sneeuwklokje - Liderke
Voorjaarshelmbloem - Helmblom
Winterakoniet - Ayttablomke

En dan zijn er rondom De Schierstins nog planten die wel tot de stinsenflora behoren, maar geen echte stinsenplanten zijn.
De grote stinsenplantenkenner D.T.E. van der Ploeg (1919-2006) noemde ze het 'byguod'.

De belangrijkste bij De Schierstins zijn:

 Bosgeelster  Gagea lutea (L.) Ker-Gawl.  Boskgoudstjer
 Donkere ooievaarsbek  Geranium phaeum L.  Brune earrebarrebek
 Droogbloeier (herfsttijloos)  Colchicum byzantinum Ker-Gawl.  Droechbloeier
 Lievevrouwebedstro  Galium odoratum (L.) Scop.  Frouwebêdstrie
 Pimpernoot  Staphylea pinnata L.  Pimpernút
 Prachtframboos  Rubus spectabilis Pursh.  Prachtframboas
 Sneeuwroem  Chionodoxa sardensis waittal/siehei Stap  
 Sterhyacint  Scilla bifolia L. en scilla siberica Andrews  Stjerhyasint
 Wilde hyacint, hazenklokje, Bluebell  Scilla non-scripta (L.) Hoffmgg et Link  Wylde hyasint
 Zenegroen  Ajuga reptans L.  Krûpend grien

Foto's byguod

Bosgeelster - Boskgoudstjer
Sneeuwroem